Spotkanie ARRE w Łazienkach Królewskich

Z udziałem międzynarodowych ekspertów w Muzeum Łazienki Królewskie odbyło się cykliczne spotkanie Stowarzyszenia Europejskich Rezydencji Królewskich ARRE. 17 i 18 września 2026 r. uczestnicy rozmawiali o tym, jak współczesna sztuka, nowe formy interpretacji dziedzictwa i zaangażowanie publiczności mogą nadawać historycznym rezydencjom nowe znaczenia, przy jednoczesnym poszanowaniu ich wartości i funkcji.
W spotkaniu pod hasłem "Rezydencje królewskie jako przestrzenie współczesnych eksperymentów artystycznych i społecznych" uczestniczyli eksperci z Danii, Francji, Hiszpanii, Niderlandów, Niemiec, Polski, Portugalii, Wielkiej Brytanii, Włoch, Austrii i Węgier. ARRE (Association des Résidences Royales Européennes) to europejska sieć skupiająca najważniejsze rezydencje królewskie. Jej celem jest wymiana doświadczeń i dobrych praktyk oraz rozwijanie współpracy specjalistów zajmujących się ochroną, zarządzaniem i udostępnianiem dziedzictwa.
Wydarzenie otworzyła dr Marianna Otmianowska, dyrektor Muzeum Łazienki Królewskie. Punktem wyjścia do dwudniowej dyskusji była zmieniająca się rola muzeów - jako instytucji otwartych, angażujących publiczność i tworzących przestrzeń dla współczesnej sztuki, dialogu społecznego oraz nowych sposobów interpretowania przeszłości.
Spotkanie stało się okazją do wymiany doświadczeń i dobrych praktyk oraz wspólnej refleksji nad przyszłością europejskich rezydencji królewskich - miejsc, które łączą zachowanie dziedzictwa z działalnością artystyczną, edukacyjną i społeczną. Rozmowy pokazały, że współczesna rezydencja królewska może być nie tylko miejscem ochrony przeszłości, lecz także przestrzenią eksperymentu, dialogu i poszukiwania nowych sposobów budowania relacji z publicznością.
Sztuka współczesna w historycznych rezydencjach
Pierwszy dzień poświęcono przede wszystkim obecności sztuki współczesnej w historycznych wnętrzach i ogrodach oraz związanym z nią wyzwaniom konserwatorskim, technicznym i organizacyjnym.
Antonio J. Sánchez Luengo z Patrimonio Nacional w Hiszpanii omówił sposoby reinterpretowania zabytkowych kolekcji poprzez praktyki artystyczne. Bogumiła Wiśniewska z Zamku Królewskiego na Wawelu - Państwowych Zbiorów Sztuki przedstawiła doświadczenia związane z obecnością współczesnych form w zabytkowych wnętrzach i królewskich ogrodach. Valerie-Therese Taus ze Schloss Eggenberg w Austrii zaprezentowała Pawilon Muzyczny - projekt łączący sztukę współczesną, muzykę i historyczny krajobraz ogrodów.
Marijntje Knapen z Paleis Het Loo w Niderlandach oraz Tom O’Leary z Historic Royal Palaces w Wielkiej Brytanii przedstawili praktyczne aspekty realizacji nowych przedsięwzięć artystycznych w zabytkowych przestrzeniach, w tym kwestie konserwacji, bezpieczeństwa, infrastruktury i organizacji ruchu zwiedzających.
O doświadczeniach francuskiego Château de Fontainebleau opowiedziała Muriel Barbier, starsza kustoszka i dyrektor ds. dziedzictwa i zbiorów. Mówiła m.in. o wyzwaniach związanych z organizacją biennale sztuki współczesnej "Grandeur Nature" w ogrodach Château de Fontainebleau.
Filipe Martinho i Sérgio Gorjão z Pałacu Narodowego w Mafrze (Palácio Nacional de Mafra) zaprezentowali nowe ujęcie Sali Odkryć, odnoszącej się do portugalskich wypraw i odkryć geograficznych oraz historycznych kontaktów z innymi częściami świata. Monika Przypkowska z Zamku Królewskiego w Warszawie omówiła program "Klucz w Zamku" (Who Holds the Key?), pokazujący, jak współczesna sztuka może reinterpretować historyczne kolekcje.
Dorota Stelmaszczyk-Szwed opowiedziała o projektach realizowanych w Muzeum Łazienki Królewskie. Omówiła współczesne działania artystyczne w historycznych wnętrzach i ogrodach w ramach wystawy "Łazienki w zachwycie", w tym prace Alicji Bielawskiej oraz multisensoryczną instalację Jana Pfeifera.
Prezentowane podczas spotkania przykłady z różnych europejskich rezydencji pokazały, że sztuka współczesna może nie tylko wzbogacać program kulturalny, lecz także otwierać historyczne miejsca na nowe sposoby interpretacji i doświadczania. Jej obecność wymaga jednak stałego dialogu między swobodą artystyczną a potrzebą ochrony dziedzictwa.
Publiczność a nowe formy uczestnictwa
Drugi dzień koncentrował się na roli publiczności, partycypacji i budowaniu relacji między odbiorcami a historycznymi miejscami.
Maria Gadegaard z The Royal Danish Collection zaprezentowała projekt współczesnych gobelinów dla Koldinghus oraz wystawę "Woven Masterpieces", w której zestawiono współczesną sztukę z historycznymi dziełami tkackimi. Julia Hagenberg z Fundacji Pruskich Pałaców i Ogrodów Berlin-Brandenburg mówiła o projektach, które poprzez działania artystyczne zachęcają odbiorców do aktywnego odkrywania dziedzictwa. Chiara Teolato i Clara Goria z Consorzio delle Residenze Reali Sabaude przedstawiły doświadczenia Reggia di Venaria, gdzie sztuka współczesna łączy się z działaniami kulturalnymi, edukacyjnymi i społecznymi.
Anna Reszka-Bzinkowska i Magdalena Pasternak-Zabielska z Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie pokazały, jak współpraca z artystami i Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie może wzbogacać interpretację historycznej rezydencji.
Częścią programu były również prezentacje projektów realizowanych w Muzeum Łazienki Królewskie. Kalina Cukrowska mówiła o nowych sposobach przedstawiania dziedzictwa łowieckiego w kontekście zmieniającego się klimatu i rosnącej świadomości ekologicznej. Marta Boguta i Jan Wiśniewski przedstawili doświadczenia związane z udziałem publiczności w procesie przemian Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa oraz pracą społecznego zespołu kuratorskiego. Zofia Zaccaria zaprezentowała "Łazienkowskie szkicowniki" - projekt, w którym rysowanie stało się sposobem aktywnego interpretowania historycznej rezydencji.
Historyczna rezydencja a dyplomacja
Osobna sesja dotyczyła łączenia funkcji dyplomatycznej i reprezentacyjnej z aktywnością artystyczną i eksperymentalną. Zsófia Danka z Buda Castle District na Węgrzech przedstawiła YBL6, galerię działającą w Várkert Bazár (Castle Garden Bazaar), na styku sztuki współczesnej, kultury i dyplomacji. Przykład ten pokazał, jak instytucja artystyczna może funkcjonować w miejscu pełniącym również funkcje reprezentacyjne i dyplomatyczne.
Spotkania i wydarzenia towarzyszące
Eksperci ARRE spotkali się z Nicolasem Grospierrem, którego prace są prezentowane w Pałacu na Wyspie, oraz z Anną Marią Wierzbicką, profesor Politechniki Warszawskiej z Wydziału Architektury. Rozmawiali z nimi o architekturze, sztuce współczesnej oraz projektowaniu urbanistycznym. Heliogramy Nicolasa Grospierre’a były jednym z przykładów współczesnej sztuki w przestrzeni muzealnej, pokazując, jak twórczość może korespondować z architekturą i historią.
W Muzeum Łazienki Królewskie uczestnicy zobaczyli rzeźbę "Sfera con sfera" Arnaldo Pomodoro oraz pawilon letni zaprojektowany przez studentów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Oba projekty pokazują, jak współczesne realizacje mogą funkcjonować w historycznym krajobrazie.
Uczestnicy odwiedzili także wystawę "Nabiści. Prorocy nowej sztuki" w Podchorążówce oraz Zamek Królewski w Warszawie.
Spotkanie ARRE poprzedził 16 września wykład Marie-Christine Labourdette, prezes Château de Fontainebleau, oraz Muriel Barbier, starszej kustoszki i dyrektor ds. dziedzictwa i zbiorów tej instytucji, poświęcony tworzeniu muzeów prezentujących dziedzictwo przyrodnicze oraz relacje człowieka z naturą. Wykład stał się okazją do wymiany doświadczeń dotyczących roli instytucji kultury w podejmowaniu współczesnych wyzwań związanych ze środowiskiem naturalnym.
Poruszona tematyka oraz część wystąpień przedstawicieli Muzeum Łazienki Królewskie wpisały się w szerszy obszar zainteresowań instytucji, związany z nowymi sposobami opowiadania o przyrodzie, zwierzętach i relacji człowieka ze środowiskiem. Zagadnienia te są również obecne w projekcie "ARTEMIDA - nowa opowieść o zwierzętach i historii w odnowionych przestrzeniach Muzeum Łazienki Królewskie", realizowanym w ramach działania FENX.07.01 "Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej", w priorytecie FENX.07 "Kultura" programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS).




















