Spotkanie ARRE w Łazienkach Królewskich

Fot. Paweł Czarnecki

Z udziałem międzynarodowych ekspertów w Muzeum Łazienki Królewskie odbyło się cykliczne spotkanie Stowarzyszenia Europejskich Rezydencji Królewskich ARRE. 17 i 18 września 2026 r. uczestnicy rozmawiali o tym, jak współczesna sztuka, nowe formy interpretacji dziedzictwa i zaangażowanie publiczności mogą nadawać historycznym rezydencjom nowe znaczenia, przy jednoczesnym poszanowaniu ich wartości i funkcji.

W spotkaniu pod hasłem "Rezydencje królewskie jako przestrzenie współczesnych eksperymentów artystycznych i społecznych" uczestniczyli eksperci z Danii, Francji, Hiszpanii, Niderlandów, Niemiec, Polski, Portugalii, Wielkiej Brytanii, Włoch, Austrii i Węgier. ARRE (Association des Résidences Royales Européennes) to europejska sieć skupiająca najważniejsze rezydencje królewskie. Jej celem jest wymiana doświadczeń i dobrych praktyk oraz rozwijanie współpracy specjalistów zajmujących się ochroną, zarządzaniem i udostępnianiem dziedzictwa.

Wydarzenie otworzyła dr Marianna Otmianowska, dyrektor Muzeum Łazienki Królewskie. Punktem wyjścia do dwudniowej dyskusji była zmieniająca się rola muzeów - jako instytucji otwartych, angażujących publiczność i tworzących przestrzeń dla współczesnej sztuki, dialogu społecznego oraz nowych sposobów interpretowania przeszłości.

Spotkanie stało się okazją do wymiany doświadczeń i dobrych praktyk oraz wspólnej refleksji nad przyszłością europejskich rezydencji królewskich - miejsc, które łączą zachowanie dziedzictwa z działalnością artystyczną, edukacyjną i społeczną. Rozmowy pokazały, że współczesna rezydencja królewska może być nie tylko miejscem ochrony przeszłości, lecz także przestrzenią eksperymentu, dialogu i poszukiwania nowych sposobów budowania relacji z publicznością.

Sztuka współczesna w historycznych rezydencjach

Pierwszy dzień poświęcono przede wszystkim obecności sztuki współczesnej w historycznych wnętrzach i ogrodach oraz związanym z nią wyzwaniom konserwatorskim, technicznym i organizacyjnym.

Antonio J. Sánchez Luengo z Patrimonio Nacional w Hiszpanii omówił sposoby reinterpretowania zabytkowych kolekcji poprzez praktyki artystyczne. Bogumiła Wiśniewska z Zamku Królewskiego na Wawelu - Państwowych Zbiorów Sztuki przedstawiła doświadczenia związane z obecnością współczesnych form w zabytkowych wnętrzach i królewskich ogrodach. Valerie-Therese Taus ze Schloss Eggenberg w Austrii zaprezentowała Pawilon Muzyczny - projekt łączący sztukę współczesną, muzykę i historyczny krajobraz ogrodów.

Marijntje Knapen z Paleis Het Loo w Niderlandach oraz Tom O’Leary z Historic Royal Palaces w Wielkiej Brytanii przedstawili praktyczne aspekty realizacji nowych przedsięwzięć artystycznych w zabytkowych przestrzeniach, w tym kwestie konserwacji, bezpieczeństwa, infrastruktury i organizacji ruchu zwiedzających.

O doświadczeniach francuskiego Château de Fontainebleau opowiedziała Muriel Barbier, starsza kustoszka i dyrektor ds. dziedzictwa i zbiorów. Mówiła m.in. o wyzwaniach związanych z organizacją biennale sztuki współczesnej "Grandeur Nature" w ogrodach Château de Fontainebleau.

Filipe Martinho i Sérgio Gorjão z Pałacu Narodowego w Mafrze (Palácio Nacional de Mafra) zaprezentowali nowe ujęcie Sali Odkryć, odnoszącej się do portugalskich wypraw i odkryć geograficznych oraz historycznych kontaktów z innymi częściami świata. Monika Przypkowska z Zamku Królewskiego w Warszawie omówiła program "Klucz w Zamku" (Who Holds the Key?), pokazujący, jak współczesna sztuka może reinterpretować historyczne kolekcje. 

Dorota Stelmaszczyk-Szwed opowiedziała o projektach realizowanych w Muzeum Łazienki Królewskie. Omówiła współczesne działania artystyczne w historycznych wnętrzach i ogrodach w ramach wystawy "Łazienki w zachwycie", w tym prace Alicji Bielawskiej oraz multisensoryczną instalację Jana Pfeifera.

Prezentowane podczas spotkania przykłady z różnych europejskich rezydencji pokazały, że sztuka współczesna może nie tylko wzbogacać program kulturalny, lecz także otwierać historyczne miejsca na nowe sposoby interpretacji i doświadczania. Jej obecność wymaga jednak stałego dialogu między swobodą artystyczną a potrzebą ochrony dziedzictwa.

Publiczność a nowe formy uczestnictwa

Drugi dzień koncentrował się na roli publiczności, partycypacji i budowaniu relacji między odbiorcami a historycznymi miejscami.

Maria Gadegaard z The Royal Danish Collection zaprezentowała projekt współczesnych gobelinów dla Koldinghus oraz wystawę "Woven Masterpieces", w której zestawiono współczesną sztukę z historycznymi dziełami tkackimi. Julia Hagenberg z Fundacji Pruskich Pałaców i Ogrodów Berlin-Brandenburg mówiła o projektach, które poprzez działania artystyczne zachęcają odbiorców do aktywnego odkrywania dziedzictwa. Chiara Teolato i Clara Goria z Consorzio delle Residenze Reali Sabaude przedstawiły doświadczenia Reggia di Venaria, gdzie sztuka współczesna łączy się z działaniami kulturalnymi, edukacyjnymi i społecznymi.

Anna Reszka-Bzinkowska i Magdalena Pasternak-Zabielska z Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie pokazały, jak współpraca z artystami i Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie może wzbogacać interpretację historycznej rezydencji.

Częścią programu były również prezentacje projektów realizowanych w Muzeum Łazienki Królewskie. Kalina Cukrowska mówiła o nowych sposobach przedstawiania dziedzictwa łowieckiego w kontekście zmieniającego się klimatu i rosnącej świadomości ekologicznej. Marta Boguta i Jan Wiśniewski przedstawili doświadczenia związane z udziałem publiczności w procesie przemian Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa oraz pracą społecznego zespołu kuratorskiego. Zofia Zaccaria zaprezentowała "Łazienkowskie szkicowniki" - projekt, w którym rysowanie stało się sposobem aktywnego interpretowania historycznej rezydencji.

Historyczna rezydencja a dyplomacja

Osobna sesja dotyczyła łączenia funkcji dyplomatycznej i reprezentacyjnej z aktywnością artystyczną i eksperymentalną. Zsófia Danka z Buda Castle District na Węgrzech przedstawiła YBL6, galerię działającą w Várkert Bazár (Castle Garden Bazaar), na styku sztuki współczesnej, kultury i dyplomacji. Przykład ten pokazał, jak instytucja artystyczna może funkcjonować w miejscu pełniącym również funkcje reprezentacyjne i dyplomatyczne.

Spotkania i wydarzenia towarzyszące

Eksperci ARRE spotkali się z Nicolasem Grospierrem, którego prace są prezentowane w Pałacu na Wyspie, oraz z Anną Marią Wierzbicką, profesor Politechniki Warszawskiej z Wydziału Architektury. Rozmawiali z nimi o architekturze, sztuce współczesnej oraz projektowaniu urbanistycznym. Heliogramy Nicolasa Grospierre’a były jednym z przykładów współczesnej sztuki w przestrzeni muzealnej, pokazując, jak twórczość może korespondować z architekturą i historią.

W Muzeum Łazienki Królewskie uczestnicy zobaczyli rzeźbę "Sfera con sfera" Arnaldo Pomodoro oraz pawilon letni zaprojektowany przez studentów Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Oba projekty pokazują, jak współczesne realizacje mogą funkcjonować w historycznym krajobrazie.

Uczestnicy odwiedzili także wystawę "Nabiści. Prorocy nowej sztuki" w Podchorążówce oraz Zamek Królewski w Warszawie.

Spotkanie ARRE poprzedził 16 września wykład Marie-Christine Labourdette, prezes Château de Fontainebleau, oraz Muriel Barbier, starszej kustoszki i dyrektor ds. dziedzictwa i zbiorów tej instytucji, poświęcony tworzeniu muzeów prezentujących dziedzictwo przyrodnicze oraz relacje człowieka z naturą. Wykład stał się okazją do wymiany doświadczeń dotyczących roli instytucji kultury w podejmowaniu współczesnych wyzwań związanych ze środowiskiem naturalnym.

Poruszona tematyka oraz część wystąpień przedstawicieli Muzeum Łazienki Królewskie wpisały się w szerszy obszar zainteresowań instytucji, związany z nowymi sposobami opowiadania o przyrodzie, zwierzętach i relacji człowieka ze środowiskiem. Zagadnienia te są również obecne w projekcie "ARTEMIDA - nowa opowieść o zwierzętach i historii w odnowionych przestrzeniach Muzeum Łazienki Królewskie", realizowanym w ramach działania FENX.07.01 "Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej", w priorytecie FENX.07 "Kultura" programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS).

TECHNICAL MEETING "ROYAL RESIDENCES AS SPACES FOR CONTEMPORARY ARTISTIC AND SOCIAL EXPERIMENTATION" – BOOK OF ABSTRACTS (PDF, 26 MB)

Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki
Fot. Paweł Czarnecki